Aşk Dolandırıcılığı: İlk 72 Saat, Para İzi ve Delil

Aşk dolandırıcılığı, mağdurun kendi hesabından kendi rızasıyla para gönderdiği için diğer dolandırıcılık türlerinden ayrılır. Haftalarca süren bir yazışma, özenle kurulmuş bir kimlik, sonra tek bir cümle: acil bir ödeme için hesabına geçici olarak para göndermesi istenir. Bu noktadan sonra dosya iki ayrı işe ayrılır: gönderilen paranın bugün nerede durduğunu bulmak ve o paranın nasıl bir suç olduğunu kanıtlamak. Bu rehber ikisini birlikte ele alıyor.

Türkiye'de bu dosyaların çoğu iki uç arasında kayboluyor. Bir uçta polise "dolandırıldım" demekle yetinen, elinde birkaç ekran görüntüsü kalan mağdur var. Diğer uçta "paranı hacking yoluyla geri alırız" diyerek aynı kişilerle ikinci kez muhatap olan mağdur. İkisi de aynı yerde bitiyor: kanıtlanabilir bir zaman çizelgesi ve faaliyet raporu olmadığı için dosya ilerlemiyor.

Sınırı baştan çizmek gerekiyor. Bu sayfa karşı tarafın hesabına girmeyi, cihazına yazılım atmayı, kimliğini kendi başına kırmayı veya "geri alma" vaadiyle ücret isteyen aracılara başvurmayı hiçbir yerde önermiyor. Bunların ilki ayrı suçlar, ikincisi bu metnin sonunda ayrı bir başlık. Yasal olan yol daha yavaş ve tek yol.

Aşk dolandırıcılığı neden hesap hırsızlığından farklı bir dosya

Telefon çalınmış olsaydı iş kolaydı: banka rıza dışı bir işlem görür, kartı kapatır, itiraz sürecini açar ve parayı iade eder. Aşk dolandırıcılığında bu mekanizma çalışmıyor. Her transferi hesap sahibi kendisi yaptı, kendi şifresiyle, kendi telefonundan onayladı. Bankanın gözünde işlem yetkilidir; hukuken de öyle. TCK 245'teki "başkasına ait banka veya kredi kartını rızası olmaksızın kullanma" fiili burada gerçekleşmiyor, çünkü rıza vardı. Rıza aldatma ile elde edilmiş olsa da işlem teknik olarak yetkilidir.

Bu tek cümle dosyanın geri kalanını belirliyor. Mağdur bankaya "yetkisiz işlem" diye giderse ve işlemi kendisinin yaptığı ortaya çıkarsa itiraz sadece reddedilmez; sonraki başvurularda güvenilirliği de zayıflar. Doğru çerçeve şu: işlem yetkiliydi, ama alınan karar hileli davranışla sakatlandı. Türk hukukunda bunun karşılığı TCK 157 ve 158; bankanın hesabı durdurma imkânı ise CMK 128/A ve o madde tam olarak bu suçları sayıyor.

Son satır önemli. Açık kaynakla bir profilin arkasındaki kişiyi "bulduğunu" söyleyen herkes ya yanılıyor ya da yalan söylüyor. Açık kaynak kimliği değil tutarlılığı ölçer: aynı fotoğraf kaç profilde, aynı cümle kaç mağdurda, aynı IBAN kaç dosyada. Bunlar mahkemede işe yarar; "falanca kişidir" iddiası yaramaz.

İlk 72 saat: saat saat ne yapılır

Bu dosyalarda saat, avukattan daha belirleyici. Sebebi mekanik: CMK 128/A'ya göre banka, ödeme hizmeti sağlayıcısı veya kripto varlık hizmet sağlayıcısı, suçta kullanılan hesabı kırk sekiz saate kadar askıya alabilir. Bu bir üst sınırdır, garanti değil. Para çekildiyse askıya alma boş bir hesabı dondurur. Yani ilk saatlerde yapılan iş, sonraki altı ayın dosyasını belirler.

Sıralamanın kendisi bir tercih: önce koru, sonra engelle. Çoğu platformda engelleme karşı tarafın profilini ve yazışmayı görünür biçimde sınırlar, bazılarında sohbet listeden kalkar. Engellemek doğru karar, ama önce kayıt alınmalı. Aynı sebeple "son bir kez yazıp ağzını ararım" fikri pahalıya patlıyor: karşı taraf bir daha yazmayacağını anladığı an hesapları kapatıyor ve para izinin ilk halkası kayboluyor.

Bir de şu var: bu dosyalarda ilk ödeme neredeyse hiç "büyük" ödeme olmuyor. Tipik sıra, küçük ve geri dönen bir tutarla güven kurmak, sonra tutarı kademeli büyütmek. Bu yüzden 72 saatlik pencere çoğu vakada kaçırılmış oluyor ve dosya bir "para iadesi" dosyası olmaktan çıkıp bir kanıt ve tazmin dosyasına dönüşüyor. Bunu baştan bilmek, beklentiyi doğru kurmanın tek yolu.

Hangi suç: TCK 157 mi, 158/1-f mi

Bu ayrım teknik görünüyor ama dosyanın en pratik sorusu burada başlıyor. CMK 128/A uygulanacağı suçları tek tek sayıyor: nitelikli hırsızlık (TCK 142/2-e), nitelikli dolandırıcılık (TCK 158/1-f ve 158/1-l) ve banka veya kredi kartlarının kötüye kullanılması (TCK 245). Basit dolandırıcılık, yani TCK 157, bu listede yok. Dosya 157 üzerinden açılırsa kırk sekiz saatlik askıya alma mekanizması devreye girmiyor.

Pratik sonuç: dilekçede "dolandırıldım" yazmak yetmiyor; hangi nitelikli halin gerçekleştiğini gerekçesiyle yazmak gerekiyor. Para bir banka hesabına gönderildiyse ve iletişim bir uygulama üzerinden kurulduysa 158/1-f zaten fiilin içinde var: karşı taraf hem bilişim sistemini hem bankayı araç olarak kullanmıştır. Kendini "bankanın güvenlik birimi" ya da "kripto borsası yetkilisi" olarak tanıttıysa 158/1-l de eklenir. Bu iki cümle, dosyanın 128/A'ya girip girmeyeceğini belirliyor.

Bir uyarı: nitelikli dolandırıcılık uzlaştırmaya tabi değil. CMK 253'te uzlaştırma kapsamındaki suçlar sayılırken yalnızca TCK 157 anılıyor; 158 listede yok. Yani "şikâyet edersem uzlaşma teklif edilir, para geri gelir" beklentisi bu dosyalarda yanlış kurulmuş bir beklenti.

Kırk sekiz saatlik askıya alma: 128/A ne yapar, ne yapmaz

CMK 128/A, 2025 sonunda eklenen ve bu dosyaların en işe yarar usul maddesi olan hüküm. Mantığı şu: para bir hesaba girdiği anda, o hesabın sahibi fail olmayabilir. Fail, hesabını kiraya veren ya da çalınmış bir hesabı kullanan biri olabilir. Kanun bu nedenle hızlı bir ara çözüm getiriyor - kovuşturma beklemeden, hesabın kendisini geçici olarak durdurma.

Maddenin en çok atlanan ayrıntısı kapsam listesi. 128/A yalnızca TCK 142/2-e, 158/1-f, 158/1-l ve 245 için uygulanıyor. Ayrıca 128. maddedeki genel elkoyma rejiminde aranan MASAK, BDDK veya SPK raporu şartı burada aranmıyor - yani dosya bir kurum raporu beklemek zorunda kalmadan hesaba dokunabiliyor. Bu iki ayrıntı, dilekçenin nasıl yazılacağını doğrudan etkiliyor.

Peki 128/A neyi yapmıyor? Üç şeyi net söylemek gerekiyor. Birincisi, parayı hesap sahibinden almıyor; sadece hesabı donduruyor. İkincisi, failin kim olduğunu ortaya çıkarmıyor. Üçüncüsü, para çoktan çekilmişse hiçbir şey yapmıyor. Kripto tarafında da benzer bir sınır var: hareketin borsaya girdiği nokta ile zincir üzerindeki adres arasındaki bağ, ancak borsanın kayıtlarıyla kuruluyor. O kaydın nasıl istendiğini kripto iz sürme raporu yazısında adım adım anlattık.

Şikâyet dilekçesi: savcıya yazılacak altı şey

CMK 158'e göre ihbar veya şikâyet Cumhuriyet Başsavcılığına ya da kolluk makamlarına yapılabilir; yazılı olabileceği gibi tutanağa geçirilmek üzere sözlü de olabilir. Sözlü seçenek kolay görünüyor ama dilekçenin altı alanı doldurması, dosyanın hangi sırayla okunacağını belirliyor. Savcılıkta bir dosya ilk on dakikada nitelendiriliyor; o on dakikada görülen şey, sonraki altı ayın yönünü belirliyor.

Dilekçeye eklenmesi gereken en az üç şey var: şube onaylı dekontlar, platform yazışmasının dışa aktarımı ve profilin o günkü hâlinin kaydı. Ekran görüntüsü tek başına zayıf delil; kronolojiyle birlikte güçlü. Bir de şu: profil kapatıldıktan sonra "keşke kaydını alsaydım" demenin telafisi yok, o yüzden ilk saatte alınan kayıt sonradan hiçbir şekilde yeniden üretilemez.

Etkin pişmanlık: dosyanın tek gerçek pazarlık kaldıracı

Uzlaştırma yoksa geriye ne kalıyor? TCK 168. Madde, dolandırıcılık dahil belirli malvarlığı suçlarında zararın tamamen giderilmesi hâlinde indirim öngörüyor: kovuşturma başlamadan önce giderilirse cezanın üçte ikisine kadar, hükümden önce giderilirse yarısına kadar. Mağdur açısından bu, elindeki en somut kaldıraç. Failin avukatı indirimden söz ettiğinde konuşulacak şey bir rica değil, maddenin kendi ölçüsü.

Bu yüzden zararın tutarını net tutmak, "yaklaşık" değil kuruşuyla yazmak gerekiyor. Aynı sebeple yapılan masrafları (noter, tercüme, banka işlem ücreti, varsa hukuki yardım) ayrı bir kalem olarak belgelemek, tazminat talebinde işe yarıyor. Karşı taraf "ben sadece hesabımı vermiştim" diyorsa, iki cevap var: hesap sahibinin sorumluluğu failin sorumluluğunu ortadan kaldırmıyor ve zararın tamamı giderilmedikçe indirim tam oranında uygulanmıyor.

Para izi: beş kanal, beş farklı sonuç

Dosyanın kaderi, paranın hangi kanaldan çıktığına göre değişiyor. Aynı mağdur, aynı tutar, farklı kanal: birinde para hareketsiz duruyor, diğerinde zincir üzerinde görünse de adrese bağlanamıyor. Bu yüzden "ne kadar kaybettim" sorusundan önce "hangi kanaldan çıktı" sorusunu yanıtlamak gerekiyor.

Tablonun alt satırı, bu dosyalarda dürüst olunması gereken yer. Yurt dışına çıkmış bir havale için "geri alırız" diyen kimse, ne süreci ne sonucu biliyordur. Buna karşılık aynı dosyada kripto kanalının ikinci satırı tam tersi: para gelmese bile kanıt oluşuyor ve o kanıt, diğer mağdurlarla bağlantı kurmanın en sağlam yolu. Bu ayrımı karıştırmamak gerekiyor; kanıtın gücü ile paranın dönüşü aynı şey değil.

Hesap sahibi kim: kiralanan hesap mı, failin kendisi mi

Mağdur için en sinir bozucu an, IBAN'ın sahibinin adını gördüğü an. Karşısında 23 yaşında bir üniversite öğrencisi olabiliyor; profildeki kişiyle hiçbir bağlantısı olmayabiliyor. Bu, dosyanın çözülmediği anlamına gelmiyor ama sorumluluğun kime yazılacağını değiştiriyor.

2026'da bu konuda yeni bir hüküm var. TCK 158/4, 16 Temmuz 2026'da eklenen düzenlemeyle, suça iştirakin yalnızca ödeme aracını ya da hesabın kullanılmasını sağlayan bilgi ve araçları başkasına vermekle sınırlı olması hâlinde cezada yarı oranında indirim öngörüyor. Hükmün kapsamı dar: para çekme, aktarma, mağdurla iletişim kurma gibi eylemler varsa iştirak "yalnızca vermekle sınırlı" olmaktan çıkıyor. Yani "hesabımı kiraya vermiştim, haberim yoktu" savunması her durumda işleyen bir kalkan değil; hesabın hareket dökümü bu iddianın doğruluğunu ortaya koyuyor.

Mağdur açısından pratik sonuç iki tane. Birincisi, ceza davası hesap sahibinin indiriminden etkilense bile hukuk davası ayrı yürür: haksız fiil ve sebepsiz zenginleşme talepleri, ceza dosyasının sonucunu beklemeden ileri sürülebilir. İkincisi, hesap sahibinin birden fazla dosyada adının geçmesi, "sistemli faaliyet" iddiasının en güçlü dayanağı ve bu bilgi genellikle tek tek mağdurların birbirini bulmasıyla ortaya çıkıyor.

Delil dosyası: altı alan, tek özet

Bir dosyanın gücü, kaç ekran görüntüsü içerdiğiyle değil, başkasının onu okurken kaybolmamasıyla ölçülür. Bu yüzden her kanıt aynı altı alanla kaydedilmeli. Alanlar süs değil: biri eksikse dosya savcılıkta, diğeri bankanın fraud biriminde takılıyor.

Bunun yanında dosyada üç ayrı liste olmalı: kronoloji (tarih, olay, kanıt no), para tablosu (tarih, tutar, alıcı, referans) ve kurum yazışmaları (banka, platform, borsa, savcılık - her biri için tarih, konu, verilen cevap). Üçü bir arada olduğunda dosya, soruşturmacı olmadan da okunabilir hâle geliyor; bu, bir raporun gerçek testi.

Kanıtın hukuki çerçevesi de ayrı bir konu: hangi kaydın ne kadar ağırlık taşıdığı, kişisel veri içeren kayıtların nasıl saklanabileceği ve ihlal hâlinde bildirim yükümlülüğü KVKK teknik tedbirler ve kanıt rehberi yazısında; mağdurun kendi dosyasını toplarken KVKK sınırlarını aşmaması ise ayrı bir başlık.

Yasal açık kaynak: profilde ne bulunabilir, ne bulunamaz

Açık kaynak araştırması bu dosyalarda en çok yanlış anlaşılan kısım. Yanlış anlaşılma tek yönlü değil: bir kısım mağdur "hiçbir şey yapamam" diyor, bir kısmı ise karşı tarafın hesabına girmeye ya da veri satın almaya kadar gidiyor. İkisi de yanlış. Ortada, hem yasal hem işe yarar geniş bir alan var.

Sağ sütundaki her satır, dosyaya kanıt eklemek yerine mağduru sanık hâline getiriyor. Bu, teorik bir uyarı değil: "paranı geri almak için hesabına girmemiz lazım" diyen aracıların istediği şey tam olarak bu. Yasal sınırın nerede bittiğini OSINT ve yasal sınırlar yazısında ayrıntılı ele aldık.

Aynı fotoğraf, farklı isim: mağdurlar arası bağ

Tek bir mağdurun dosyası, karşı tarafın "ben dolandırmadım, borç meselesiydi" savunmasıyla kolayca bulanıklaşıyor. Aynı görselin, aynı IBAN'ın veya aynı yazışma metninin birden fazla dosyada görünmesi ise bu savunmayı çürütüyor. Bu yüzden açık kaynak çalışmasının en değerli çıktısı kimlik değil, tekrar.

Bu bağları kurmanın tek yasal yolu, mağdurların kendi dosyalarını gönüllü paylaşması ya da savcılığın dosyaları birleştirmesi. "Sizin dosyanızla aynı IBAN var" diyerek bir mağduru arayan aracıların bir kısmı gerçek bir hizmet veriyor, bir kısmı ise aynı kişilerin ikinci dalgası. Ayrım basit: gerçek bir hizmet, sizden önce para istemez.

İkinci dalga: kurtarma dolandırıcılığı

Bu dosyalarda en acı verici kısım, mağdurun ikinci kez aynı kişilerle muhatap olması. Kaybedilen paranın peşine düşen mağdur, arama sonuçlarında "kripto dolandırıcılığında para iadesi" vaat eden sayfalar buluyor; formu dolduruyor; birkaç saat içinde "uzman" arıyor ve süreç başlıyor. Sonuç genellikle ilk kayıptan büyük.

Bir ayrıntı: kurtarma vaadiyle ücret almak da TCK 158 kapsamında bir dolandırıcılık. Mağdurun bu ikinci dosyayı açması, ilkinden daha kolay - çünkü bu kez elinde yazışma, ödeme kaydı ve karşı tarafın kimlik bilgisi var. Aynı suçun ikinci kez işlenmesi, 158/3'teki "birden fazla kişi" ve "örgüt" nitelendirmelerini de gündeme getiriyor.

Görüntülü arama neden artık kanıt sayılmıyor

Yıllarca verilen tavsiye aynıydı: "görüntülü konuş, kim olduğunu gör." Bu tavsiye 2026'da geçerliliğini büyük ölçüde yitirdi. Gerçek zamanlı yüz değiştirme ve ses klonlama, sıradan bir dizüstü bilgisayarda çalışıyor; birkaç saniyelik kayıtla bir sesin tonu ve vurgusu kopyalanabiliyor. Dolandırıcıların bunu kullanması için teknik bilgi sahibi olmaları da gerekmiyor, hazır araçlar satılıyor.

Bunun iki sonucu var. Birincisi, dosyada "görüntülü konuşmuştum" cümlesi artık kimlik kanıtı olarak okunmuyor. İkincisi, mağdurun kendini suçlu hissetmesi için bir sebep yok: aynı hataya teknik bilgiyle ilgilenen insanlar da düşüyor. Soruşturma açısından önemli olan, görüşmenin yapıldığı değil, o görüşmede söylenen somut bir ayrıntının (bir tarih, bir adres, bir hesap numarası) doğrulanıp doğrulanamadığı.

Platform tarafı: rapor, saklama talebi ve KVKK sınırı

Platforma yapılan bildirimin amacı hesabı kapattırmak değil; kaydı dondurmak. Hesap kapatıldığında yazışma mağdurun elinde kalır ama IP, cihaz ve oturum kayıtları kaybolur. Bu kayıtlar, dosyanın kimlik aşamasında tek somut iz.

Uygulamada platformların cevabı öngörülebilir: kendi kullanım koşullarına göre hesabı kapatırlar, mağdura kendi verisini dışa aktarma imkânı verirler, ama karşı tarafın kimlik ve IP bilgisini mağdura vermezler - vermeleri de hukuken mümkün değil. Bu bilgi yalnızca savcılığın talebiyle geliyor. Bu yüzden platforma yazılacak metin iki parçalı olmalı: bir yanda "kural ihlali" bildirimi, diğer yanda "aşağıdaki tarih aralığındaki kayıtların saklanması" talebi ve bu talebin bir soruşturma numarasıyla desteklenmesi.

KVKK tarafında sık yapılan hata, 11. maddeyi karşı taraf hakkında bilgi almak için kullanmaya çalışmak. O madde kişinin kendi verisine ilişkin hakları düzenliyor: hangi verilerin işlendiğini öğrenme, düzeltme, silinmesini isteme. Karşı tarafın verisini istemek bu maddenin konusu değil. Buna karşılık mağdurun kendi hesabına ilişkin erişim kayıtlarını (oturum açma geçmişi, cihaz listesi) talep etmesi bu madde kapsamında ve işe yarıyor - özellikle hesaba yetkisiz erişim şüphesi varsa. Hesap ele geçirilmişse izlenecek adımlar ele geçirilen hesabı kurtarma rehberinde; cihaz tarafındaki belirtiler telefonun izlendiğini anlama yazısında.

Bir dosyanın beklentisi nasıl hesaplanır

"Param geri gelir mi" sorusuna evet-hayır diye cevap veren herkes, ya süreci bilmiyor ya da satış yapıyor. Doğru cevap bir hesap: dondurulabilecek kısım, tahsil edilebilir kısım, masraf. Aşağıdaki tablo kendi parametreleriyle kurulmuş bir model; istatistik değil. Parametreleri değiştirdiğinizde sonuç da değişir, o yüzden her satırı ayrı ayrı adlandırıyorum.

Tablodan çıkan iki sonuç var. Birincisi, geri dönüşün büyük kısmı tahsil kaleminden geliyor, dondurma kaleminden değil - yani hukuk davası, ceza dosyasının yanında bir yedek değil, asıl kanal. İkincisi, ilk 48 saat kaçtıysa dondurma kalemi sıfıra yaklaşıyor ve model tek bacaklı kalıyor. Bu yüzden "geç kaldım, artık bir şey olmaz" da yanlış, "para kesin döner" de.

Modelin en tartışmalı parametresi tahsil kabiliyeti. Bu oran, hesap sahibinin Türkiye'de olup olmamasına, malvarlığı bulunup bulunmamasına ve dosyanın kaç mağdurla birleştiğine göre büyük ölçüde değişiyor. Yurt dışındaki bir hesap sahibi için bu oran pratikte sıfıra inerken, aynı IBAN'ın on mağdurda göründüğü bir dosyada hem ceza hem tazminat tarafı güçleniyor.

Önleme: transferden önce yedi kontrol

Bu dosyaların hepsi aynı kapıdan giriyor: tek bir transfer. Aşağıdaki yedi kontrol, ilk transferden önce yapıldığında dosyanın yüzde kaçını önlüyor sorusunun kesin bir cevabı yok; ama her biri, sonradan kanıtlanması en zor iddialardan birini ortadan kaldırıyor.

Bu kontrollerin hiçbiri tek başına kesin sonuç vermiyor, ama üçü birden tutuyorsa konuşmanın niteliği değişiyor. En sık atlanan 5. kontrol: dolandırıcıların çoğu artık kendi adlarını kullanmıyor, "ablamın hesabı", "şirket hesabı", "avukatımın hesabı" gibi gerekçelerle üçüncü kişilerin hesaplarını yönlendiriyor. Bu tam olarak TCK 158/4'teki hesap temini fiili ve mağdur için de en net kırmızı bayrak.

Meşru bir soruşturma nasıl görünür, nerede durur

Bir mağdur "soruşturma hizmeti" aradığında karşısına çıkan tekliflerin çoğu aynı üç cümleyle başlıyor: "hesabı buluruz", "parayı geri alırız", "kesin sonuç". Üçü de yanlış. Meşru bir çalışma bunun yerine teslim edilebilir bir dosya tanımlar ve ne yapamayacağını baştan yazar.

Sınırlar da aynı netlikte yazılmalı: karşı tarafın hesabına erişim yok, kimlik tespiti yalnızca hukuki süreçle, para iadesi garantisi yok, yurt dışı hesap için süre belirsiz. Bu dört cümleyi söylemeyen bir teklif, hizmet değil risk satıyor. Bir de yetki meselesi var: bu tür bir çalışmanın sözleşmeyle, kapsamı ve sınırları yazılı biçimde yapılması gerekiyor - yetkili güvenlik çalışması nasıl kiralanır yazısındaki çerçeve burada da geçerli.

Nereden başlamalı

Elinde bu dosyadan bir tane varsa sıra şu: önce kaydı dondur (yazışmayı dışa aktar, dekontları al), sonra bankayı ara ve yazılı talep numarasını al, aynı gün savcılığa 158/1-f nitelendirmesiyle ve 128/A talebiyle başvur, 48 saat içinde platforma saklama talebi gönder. Bu dört adım bittikten sonra dosya artık bir "şikâyet" değil, üzerinde çalışılabilir bir dosya oluyor.

Yanına konması gereken iki dosya daha var. Para bir yatırım vaadiyle çıktıysa kripto tarafının kendi kuralları devreye giriyor: kripto iz sürme ve delil zinciri. Konuşma iş ilanı veya kariyer vaadiyle başladıysa sahte iş ilanı dosyasındaki kalıplar birebir aynı. Tehdit veya şantaj eşlik ediyorsa ısrarlı takip ve siber taciz rehberindeki koruma yolları ayrıca açılmalı; bu iki dosya birbirini besliyor.

Hesaba yetkisiz erişim şüphesi varsa sıra değişiyor: önce cihaz ve hesap güvenliği. SIM swap ile numara taşınmışsa doğrulama kodları da karşı tarafa gitmiş olabilir; sızıntı kontrolü hangi bilgilerin dolaşımda olduğunu gösterir; parola yöneticisi ve iki adımlı doğrulama düzeni, ikinci bir kaybı önlemenin en ucuz yolu.

Son olarak: bu dosyalarda en sık yapılan hata, kanıtı toplamadan karşı tarafa hesap sormak. Bir mesaj, bir tehdit, bir "seni bulacağım" cümlesi; hepsi karşı tarafa zaman kazandırıyor ve kaydı bozuyor. Kaybın büyüklüğü ne olursa olsun sıra aynı: koru, belgele, bildir, sonra konuş.